VỊ TRÍ ĐỊA LÝ

Phú Bình là một huyện trung du, địa đầu phía đông nam của tỉnh Thái Nguyên, huyện lỵ đặt tại thị trấn Úc Sơn, cách thành phố Thái Nguyên 28 km theo quốc lộ 37. Phía đông giáp huyện Yên Thế; phía nam giáp huyện Hiệp Hoà (Bắc Giang); phía bắc và tây bắc giáp huyện Đồng Hỷ; phía tây và tây nam giáp huyện Phổ Yên. Có toạ độ địa lý từ 21023/33” đến 21035/22” vĩ bắc, giữa 1050 51/ đến 106002/ kinh đông.

Tổng diện tích tự nhiên huyện Phú Bình là 249,36km2. Sự kiến tạo địa chất và con sông Cầu, sông Máng, kênh Đông (thuộc hệ thống đại thuỷ nông) chia cắt Phú Bình thành 3 vùng:

Vùng I (tả ngạn sông Máng) gồm 8 xã, trong đó có 7 xã miền núi là: Đồng Liên, Bàn Đạt, Đào Xá, Tân Khánh, Tân Kim, Tân Thành, Tân Hoà và xã trung du Bảo Lý.

Vùng II có địa hình trung bình gồm 8 xã, thị trấn: Xuân Phương, Kha Sơn, Dương Thành, Thanh Ninh, Lương Phú, Tân Đức và thị trấn Úc Sơn.

Vùng III (vùng nước kênh núi Cốc) có 6 xã: Hà Châu, Nga My, Điềm Thuỵ, Thượng Đình, Nhã Lộng và Úc Kỳ.

Từ xưa, sách Đại Nam Nhất thống chí đã ghi chép đến những ngọn núi đất thấp, nhưng được coi là thắng cảnh của huyện Phú Bình, như: núi Ngọc Sơn (núi Hanh Sơn) ở xã Điềm Thuỵ ngày nay; Núi Đót, núi Đột Sơn, trên núi có đền Cổ Linh.

ĐỊA LÝ HÀNH CHÍNH

Đất Phú Bình ngày nay là đất huyện TNông thời nhà Lý. Trong lịch sử, huyện TNông còn có những tên gọi khác là Dương Xá, Tây Nông, Tây Nùng... Năm 1466, huyện TNông là 1 trong 9 châu, huyện của phủ Phú Bình thuộc thừa tuyên Thái Nguyên (sau đổi là Ninh Sóc, rồi xứ, trấn Thái Nguyên). Đến thế kỷ XIX, triều Nguyễn, năm 1831 vua Minh Mạng chia cả nước thành 31 tỉnh, tỉnh Thái Nguyên gồm 2 phủ là Phú Bình và Tòng Hoá; huyện TNông thuộc phủ Phú Bình, có 9 tổng gồm 54 xã, thôn:

Tổng Nhã Lộng có 5 xã: Triều Dương, Nhã Lộng, Úc Kỳ, Điềm Thuỵ, Ngọc Long và 2 thôn Ngọc Sơn, Cống Thượng.

Tổng Thượng Đình có 7 xã: Thượng Đình, Quan Trường, Đào Xá, Ninh Sơn, Thuần Lương, Dưỡng Mông, Lạc Dương và 2 thôn Nông Cúng, Đình Kiều.

Tổng Nghĩa Hươngcó 2 xã: Trang Ôn, Vân Dương và 2 thôn Cầu Đông, Yên Mễ.

Tổng La Đình có 7 xã: La Đình, Mai Sơn, Kha Nhi, Bằng Cầu, La Sơn, Phương Độ, Úc Sơn và 2 thôn Thượng, Hạ.

Tổng Phao Thanh có 6 xã: Phao Thanh, Lương Tạ, Phú Mỹ, Lương Trình, Thanh Lương, Ngô Xá.

Tổng Đức Lân có 4 xã: Đức Lân, Nỗ Dương, Loa Lâu, Lữ Vân và 2 thôn Nội, Ngoại.

Tổng Tiên La có 4 xã: Tiên La, Điều Khê, Bạch Thạnh, Vân Đồn.

Tổng Lý Nhân có 6 xã: Lý Nhân, Đăng Nhân, Kim Lĩnh, Chỉ Mê, Lã An, Cổ Dạ.

Tổng Bảo Nang có 3 xã: Bảo Nang, Thanh Huống, Triều Dương và phờng Thuỷ Cơ.

Vào cuối thế kỷ XIX, vùng đất ngày nay là xã Hà Châu và xã Nga My được cắt khỏi huyện Hiệp Hoà, phủ Bắc Hà, tỉnh Bắc Ninh để nhập vào huyện TNông, tỉnh Thái Nguyên.

Năm 1904, chính quyền thực dân Pháp đặt cấp châu, huyện trực thuộc cấp tỉnh. Huyện TNông đổi thành huyện Phú Bình từ đây. Huyện Phú Bình vẫn giữ nguyên 9 tổng, 45 xã.

Dưới chính thể Việt Nam dân chủ cộng hoà, ngày 25/3/1948, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 148SL thống nhất trong cả nước bỏ phủ, châu, quận. Trên cấp xã là huyện.

Ngày 1/7/1956, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 268SL thành lập khu tự trị Việt Bắc. Tỉnh Thái Nguyên trong khu tự trị Việt Bắc gồm thị xã Thái Nguyên và các huyện Định Hoá, Phú Lương, Đại Từ, Đồng Hỷ và Võ Nhai. Huyện Phú Bình tách sang tỉnh Bắc Giang, huyện Phổ Yên về tỉnh Vĩnh Phúc.

Đáp ứng nguyện vọng của nhân dân hai huyện Phú Bình, Phổ Yên, ngày 15/6/1957, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Quyết định trả lại hai huyện nói trên về tỉnh Thái Nguyên.

Ngày 21/4/1965, Uỷ ban Thờng vụ Quốc hội nước Việt Nam dân chủ cộng hoà ra Nghị quyết số 103NQ-TVQH Thành lập tỉnh Bắc Thái. Huyện Phú Bình là một trong 14 huyện thành thị tỉnh Bắc Thái

Ngày 6/11/1996, trong kỳ họp thứ 10 Quốc hội khoá IX, Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ra Nghị quyết tách tỉnh Bắc Thái để tái lập hai tỉnh Thái Nguyên và Bắc Cạn. Huyện Phú Bình thuộc tỉnh Thái Nguyên, toàn huyện có 20 xã, một thị trấn, bao gồm 311 xóm và 4 tổ dân phố.

1- Thị trấn HươngSơn có 4 tổ dân phố (Từ tổ dân phố 1 đến Tổ dân phố 4) và 15 xóm: Tây, Giữa, Đông, La Sơn, Hoà Bình, Thơm, Nguyễn 1, Nguyễn 2, Mỹ Sơn, Thi Đua 1, Thi Đua 2, Quyết Tiến 1, Quyết Tiến 2, Đoàn Kết, úc Sơn.

2- Xã Đồng Liên, có 10 xóm: Đồng Tâm, Đá Gân, Thùng Ong, Đồng Cão, Đồng Ao, Đồng Tâm, Trà Viên, Bo, Đồng Vạn, Xuân Đám.

3- Xã Bàn Đạt, có 12 xóm: Càu Mành, Việt Long, Đồng Quan, Đồng Vĩ, Na Chăng, Đá Bạc, Bờ Tấc, Phú Lợi, Bàn Đạt, Tân Minh, Trung Đình, Bãi Phẳng.

4- Xã Đào Xá có 7 xóm: Tân Sơn, Dãy, Trám, Xuân Đào, La Lý, Đoàn Kết, Phú Minh.

5- Xã Thượng Đình, có 15 xóm: Đồng Hồ, Trại Mới, Vũ Trấn, Tân Lập, Huống, Rô, Nhân Ninh, Đồng Na, Ngọc Tân, Hàng Tài, Đồng Yên, Hoà Bình, Gò Lai, Bồng Lai, Hoà Thịnh.

6- Xã Điềm Thuỵ, có 7 xóm: Ngọc Sơn, Điềm Thuỵ, Thuần Pháp, Hanh, Trang, Trung, Bình.

7- Xã Nhã Lộng, có 14 xóm: Nón, Hanh, Bến, Đồi, Thanh Đàm, Trại, Soi 1, Soi 2, Chiễu 1, Chiễu 2, Xóm Mít, Náng, Đô, Xúm.

8- Xã Bảo Lý, có 12 xóm: Vạn Già, Đồng áng, Đại Lê, Cầu Gỗ, Ngợc, Hoá, Cổ Dạ, Quyên, Đinh, Đình Thượng, Thượng, Mới.

9- Xã Tân Khánh, có 25 xóm: Hoàng Mai 1, Hoàng Mai 2, Nông Trường, Ngò, Đồng Bẫu, Kim Bảng, Đồng Tiến 1, Đồng Tiến 2, Tre, Thông, Cầu Ngần, La Tú, La Nuôi, Làng Cả, Na Ri, Đồng Đậu, Xuân Minh, Phố Chợ, Cà, Bằng Sơn, Chanh, Kê, Cầu Cong, Đồng Hoà, Trại Mới.

10- Xã Tân Kim, có 17 xóm: Xuân Lai, Mỏm Thượng, Mỏm Hạ, Trăng Đài, Đồng Trúc, Tân Thái, Núi Chùa, Thòng Bong, Bạch Thạch, La Đuốc, Trại, Chậu, Hải Minh La Đao, Đèo Kê, Bờ La, Quyết Tiến.

11- Xã Tân Thành, có 12 xóm: Vo, Đồng Bốn, Hoà Lâm, Hà Châu, Suối Lửa, La Lẻ, Non Chanh, Bầu Ngoài, Bầu Trong, Na Bì, Cầu Muối, Tân Yên.

12- Xã Tân Hoà, có 14 xóm: Thanh Lương, Tè, Hân, Đồng Cá, Vực Giảng, Trụ Sở, Giếng Mật, Trại Giữa, Vàng Ngoài, Cà, Ngò, Vầu, U, Giàn.

13- Xã Tân Đức có 17 xóm: Quẫn, Ngò Thái, Lũa, Ngọc Sơn, Tân Lập, Tân Ngọc, Ngọc Lỹ, Vàng, Trại Vàng, Phú Thịnh, Lềnh, Quại, Diễu Cầu, Diễu, Ngoài, Viên, Tân Thịnh.

14- Xã Lương Phú, có 12 xóm: Việt Minh, Chiềng, Lương Trình, Thái, Lương Tạ 1, Lương Tạ 2, Lâu, Mảng, Phú Lương, Phú Mỹ, Phú Hơng, Đồng Mỵ.

15- Xã Dương Thành, có 20 xóm: Đảng, Núi 1, Núi 2, Núi 3, Núi 4, Nguội, Tiến Bộ, Quyết Thắng, Phú Dương 1, Phú Dương 2, Phẩm 1, Phẩm 2, Phẩm 3, Phẩm 4, Giàng, An Ninh, An Thành, Trung Thành, Phú Thành, Xuốm.

16- Xã Thanh Ninh, có 14 xóm: Nam Hương1, Nam Hương2, Nam Hương3, Đồng Phú, Vân Đình, Tiền Phong, Quán, Đồng Trong, Phú Yên, Hoà Bình 1, Hoà Bình 2, Phú Thanh 1, Phú Thanh 2, Đồi Thông.

17- Xã Kha Sơn, có 18 xóm, phố: Mai Sơn, Kha Nhi, Tây Bắc, Trung Tâm, Tân Thành, Hoà Bình, Xy, Soi, Ka, Trại Điện, Cầu Ca, Đầu Cầu, Ngô Trù, Trại, Bình Đinh, Phú Lâm, Kha Bình Lâm, phố Chợ Đồn.

18- Xã Xuân Phương có 14 xóm: Kiều Chính, Thi Đua, Quang Trung, Hoà

Bình, Thắng Lợi, Đoàn Kết, Hạnh Phúc, Tân Sơn 8, Tân Sơn 9, Hin, Núi, Giữa, Ngoài, Khang.

19- Xã Úc Kỳ, có 14 xóm: Trại, Làng, Tân Lập, Múc, Ngoài 1, Ngoài 2, Tân Sơn, Soi 1, Soi 2, Giữa, Nam 1, Nam 2, Đầm1, Đầm 2.

20- Xã Nga My, có 26 xóm: Trại, Điếm, Nghể, Đò, Dinh A, Dinh B, Dinh C, Diện Dương, Núi, Quán Chè, Trại An Cầu, Ngọc Thượng, Nhọc Hạ, Củ, Cầu Cát, Thái Hoà, Làng Nội, Đại Dần, Đồng Hoà, Xuân Canh, Ba Tầng, Đình Dần, Núi Ngọc, Phú Xuân, Bờ Trực, Kén.

21- Xã Hà Châu, có 16 xóm: Trầm Hương, Đắc Trung, Chùa Gia, Táo, Núi, Hợp Tác Xã, Đông, Mới, Chùa, Sỏi, Vôi, Đồn, Chảy, Ngói, Củ, Sau.

Xem nội dung chi tiết trong file đính kèm

Nguồn:
Tác giả: